Antoni Słonimski

Antoni Słonimski, fot. Archiwum Fotograficzne Władysława Miernickiego / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Poeta, satyryk, publicysta, dramatopisarz, prozaik, krytyk teatralny. Urodzony 15 listopada 1895 w Warszawie, zmarł 4 lipca 1976 tamże.


Ukończył warszawską Szkołę Sztuk Pięknych (1917), w latach 1916–1918 wystawiał swoje prace na kilku wystawach zbiorowych i indywidualnych. Współpracował z tygodnikiem satyrycznym „Sowizdrzał” (1913–1919) i z miesięcznikiem „Pro arte” (1919). Był współzałożycielem kabaretu Pikador (1918), współtwórcą grupy poetyckiej Skamander (1919), współpracował z pismem „Skamander” (1920–1928, 1935–1939), „Zdrojem” (1919), „Kurierem Polskim” (1920–1923, redagował tam m.in. dział „Sztuka”). Od 1924 współpracował z „Wiadomościami Literackim”, gdzie prowadził dział recenzji teatralnych (1924–1939), stały felieton („Kronika tygodniowa” 1927–1939), żartobliwe recenzje grafomańskich tomików poetyckich („Książki najgorsze” 1924–1925). Tworzył teksty kabaretowe dla teatrów Czarny Kot (1918), Qui Pro Quo (od 1919), Stańczyk (1922–1925), Perskie Oko (od 1925), Banda (1931-1932), Cyrulik Warszawski (od 1935), Ali Baba (1939), Tip Top (1939) oraz rosyjskiego Niebieskiego Ptaka (1924). W latach 1926–1934 współpracował z tygodnikiem satyrycznym „Cyrulik Warszawski”. Podróżował m.in. na Bliski Wschód (1923), do Brazylii (1924) i wielokrotnie do Wielkiej Brytanii. Był członkiem ZZLP (Związku Zawodowego Literatów Polskich – od 1928) i Polskiego PEN Clubu, współpracował z działem rozrywkowym Polskiego Radia.

Podczas wojny w latach 1939–1940 przebywał w Paryżu, a później w Londynie. Współpracował z „Polską Walczącą” (1940) i „Wiadomościami Polskimi” (do 1941, kiedy zerwał współpracę na skutek różnicy zdań co do sojuszu Polski z ZSRR – Słonimski uważał, iż jest on taktycznie konieczny). W latach 1942–1946 redagował wraz z Estreicherem miesięcznik „Nowa Polska”, kierował sekcją literatury UNESCO (1946–1948), w 1948 wziął udział w Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu i podpisał przyjętą tam rezolucję. W latach 1949–1951 był dyrektorem podlegającego władzom krajowym Instytutu Kultury Polskiej w Londynie, w 1951 powrócił na stałe do Polski.

Drukował artykuły, wiersze i felietony w „Nowej Kulturze” (1950–1962), „Świecie” (1951–1961), „Szpilkach” (1953–1973), „Przeglądzie kulturalnym” (1955–1961) i w „Tygodniku Powszechnym” (od 1970). Był członkiem zarządu Polskiego PEN Clubu (od 1955), prezesem ZLP (1956–1959), brał udział w pracach UNESCO. Uczestniczył w dyskusjach Klubu Krzywego Koła (1955–1962), był wiceprezesem Rady Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki (1958–1959). W następnych latach uczestniczył w wielu akcjach opozycji demokratycznej – w marcu 1964 był inicjatorem, autorem i (wraz z Janem Józefem Lipskim) głównym organizatorem tzw. Listu 34 – pierwszego zbiorowego protestu środowisk intelektualnych przeciwko polityce kulturalnej partii i państwa. Krytykował władze w związku z wydarzeniami 1968 roku, podpisał „Memoriał 59” i „List 14” w proteście przeciw planowanym zmianom w konstytucji PRL (1975).

Był laureatem Nagrody Państwowej I stopnia (1955), nagrody literackiej m.st. Warszawy (1956), nagrody Fundacji Alferda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1965).

Jego pierwsze utwory można podzielić na dwie grupy – parnasistowskie, o kunsztownej budowie, ograniczające się w swojej wymowie do tematu sztuki i problemu artysty (wiersze z tomów „Sonety” i „Harmonie”) oraz ekspresjonistyczne, aktywistyczno-pacyfistyczne (w tomie „Czarna wiosna”, skonfiskowanym ze względów cenzuralnych, a później we fragmentach przedrukowanym w następnych tomach). Wiersze drugiego rodzaju (Jerzy Kwiatkowski nazywa je czarnymi dytyrambami) pisywał Słonimski do końca lat dwudziestych, a jednym z ostatnich był osobno wydany poemat „Oko za oko” (1928). Inne tomy poetyckie wydane w latach dwudziestych przeniknięte są duchem stylizacji, w którym największą rolę odgrywa poezja romantyczna. Tom „Okno bez krat” (1935) to wyraz załamania wielu optymistycznych przeświadczeń wierzącego w postęp racjonalisty. Podczas wojny wielką popularność wśród Polaków na całym świecie osiągnął napisany w 1940 wiersz „Alarm”.

Istotną dziedziną działalności Słonimskiego była publicystyka, która przysparzała mu wiele popularności, a także prowokowała liczne napaści polemiczne (zwłaszcza z kręgów prawicowych i nacjonalistycznych). Jako felietonista (zwłaszcza autor „Kronik tygodniowych” w „Wiadomościach Literackich”, za których patrona obrał sobie Prusa) był wyrazicielem poglądów liberalnej inteligencji, racjonalistą i sceptykiem, zwalczał uprzedzenia rasowe i narodowe, szczególnie ostro występował przeciwko ekspansji faszyzmu. Mistrzowsko władał bronią zjadliwego dowcipu i szyderstwa. Powojenna publicystyka Słonimskiego, drukowana na łamach „Szpilek” i „Tygodnika Powszechnego” koncentrowała się na walce z postawami konformistycznymi, snobistycznymi, z przejawami ekstremizmu formalnego awangardy artystycznej. Był twórcą alegoryczno-ekspresjonistycznego dramatu „Wieża Babel” (wystawionego w 1927 przez Leona Schillera) oraz trzech komedii: „Murzyna warszawskiego” (wystawionej 1928), gdzie wykpił zjawisko snobizmu, wysuwając na pierwszy plan problematykę asymilacji oraz „Lekarza bezdomnego” i bardzo popularnej „Rodziny”, w których prowadził, podobnie jak w publicystyce, kampanię antytotalitarną.

Podobne przesłanie zawarł również w dwóch powieściach science fiction „Torpeda czasu” (1924) i „Dwa końce świata” (1937), inspirowanych twórczością H.G. Wellsa, którego bardzo cenił. Korzystając z właściwych temu gatunkowi prozy atrybutów, pokazywał groźne skutki militaryzmu i postępujących totalitaryzmów.

Wraz z innymi skamandrytami pisywał teksty szopek politycznych, jako humorysta uprawiał z powodzeniem kalambur, parodię i pure nonsens (wybór z Julianem Tuwimem „W oparach absurdu” 1958). We „Wspomnieniach warszawskich” i „Alfabecie wspomnień” nakreślił pełen sentymentu i humoru obraz dawnej Warszawy.

Calosc TUTAJ

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

%d bloggers like this: