Dymisje, wyciek i kryzys instytucjonalny

Izrael między prawem a instynktem

Nie piszę tego tekstu z pozycji żadnej partii ani ideologii. Potraktujcie mnie jak obserwatorkę. Postaram się przekazać wam informacje w taki sposób, żeby nikt nie mógł powiedzieć, że stoję po jednej albo po drugiej stronie. W tej trylogii jestem wypośrodkowana – opieram się wyłącznie na faktach, dokumentach i relacjach, które układają się w pewien obraz.

To druga część trylogii „Izrael między prawem a instynktem”. Pierwszy tekst zakończył się na wydarzeniach po 7 października 2023 roku. Dziś przyglądam się temu, jak tamten dzień otworzył nowy rozdział w relacjach między armią, sądami i władzą cywilną – oraz jak fakty zastąpiły legendy.

7 października 2023 roku Hamas przeprowadził zmasowany atak na południowy Izrael. W ciągu kilku godzin zginęło ponad 1200 osób, setki zostały porwane, a przygraniczne miejscowości – zniszczone. Wydarzenia te ujawniły słabości izraelskiego systemu bezpieczeństwa i wywołały lawinę dochodzeń oraz rezygnacji w najwyższych instytucjach państwa.

Pierwsze dymisje nastąpiły wiosną 2024 roku. 22 kwietnia generał Aharon Haliva, szef wywiadu wojskowego (Aman), ogłosił odejście, oświadczając, że jego służba „nie rozpoznała w porę sygnałów ostrzegawczych”. W sierpniu 2024 roku rezygnację zapowiedział także Herzi Halevi, szef Sztabu Generalnego IDF, deklarując, że odejdzie po zakończeniu prac komisji badającej przebieg wydarzeń. 15 czerwca 2025 r. ustąpił szef Shin Bet, Ronen Bar, po sporze kompetencyjnym między rządem a Sądem Najwyższym, który wstrzymał jego odwołanie.

Jesienią 2025 roku opinię publiczną wstrząsnęło nagranie z ośrodka Sde Teiman, przedstawiające przemoc wobec zatrzymanego Palestyńczyka. Film został rozpowszechniony bez zgody dowództwa i stał się przedmiotem śledztwa wojskowego.

31 października 2025 r. główna radczyni prawna IDF, generał Yifat Tomer-Yerushalmi, podała się do dymisji. W liście rezygnacyjnym przyznała, że to z jej inicjatywy materiał przekazano mediom, tłumacząc, iż kierowała się „potrzebą przeciwdziałania dezinformacji” i „ochroną wiarygodności armii”.

Minister obrony Israel Katz nie przyjął jej wyjaśnień i zapowiedział kontynuację postępowania. W kolejnych dniach stanowiska straciło kilku doradców prawnych oraz oficerów odpowiedzialnych za kontakty z organizacjami międzynarodowymi. W izraelskiej prasie rozgorzała debata o granicach jawności w czasie wojny i o relacji między etyką wojskową a bezpieczeństwem operacyjnym.

W tym samym okresie ujawniono raport rezerwisty Orena Salomona, który wskazywał na błędy w łańcuchu dowodzenia 7 października. Dokument, początkowo odrzucony przez największe stacje telewizyjne, został opublikowany przez Channel 14 i wzbudził duże zainteresowanie opinii publicznej. Część oficerów poparła Salomona, inni zarzucali mu złamanie procedur wojskowych.

A teraz o szacunkach i sporach o liczby. W tym czasie w Izraelu nadal trwały protesty społeczne. Różne źródła podawały odmienne dane o ich skali, co samo w sobie stało się przedmiotem sporu.

Media głównego nurtu, takie jak Ynet, Haaretz czy Times of Israel, szacowały, że łącznie w całym kraju demonstracje przyciągały od 200 do 600 tysięcy osób, z czego 150-200 tysięcy w Tel Awiwie w dni kulminacyjne. Z kolei media konserwatywne, w tym Channel 14 i Israel Hayom, podawały znacznie niższe dane – najczęściej 20-30 tysięcy uczestników w Tel Awiwie i kilkanaście tysięcy w innych miastach.

Warto podkreślić, że w Izraelu nie istnieje jednolita procedura liczenia uczestników demonstracji, a policja zwykle nie publikuje oficjalnych liczb. Wszystkie dane są więc szacunkowe – oparte na obserwacjach mediów, organizatorów lub niezależnych ośrodków badania opinii publicznej.

Nie można więc mówić o „fałszu”, raczej o różnych metodach szacowania i różnym rozumieniu terminu „uczestnictwo”.

Dla pełnego obrazu można zauważyć, że Israel Hayom w jednym z artykułów z lipca 2023 r. również użył określenia „hundreds of thousands protesters”, zaznaczając jednak, że chodziło o łączną liczbę demonstrantów w kilkudziesięciu miastach, a nie jedno zgromadzenie.

Cała sekwencja wydarzeń – od dymisji Halivy po odejście Tomer-Yerushalmi – doprowadziła do szerokiej dyskusji o kondycji izraelskich instytucji. W środowiskach akademickich i wojskowych pojawiły się pytania, czy rozbudowany system kontroli prawnych, wprowadzony po latach doświadczeń z orzecznictwem Sądu Najwyższego, nadal chroni państwo przed błędami, czy też utrudnia szybkie decyzje w sytuacjach zagrożenia.

Reakcje społeczne były zróżnicowane. Jedni uznali dymisję głównej prawniczki IDF za gest odpowiedzialności, inni – za objaw strukturalnego kryzysu. Komentatorzy podkreślali, że film z Sde Teiman stał się symbolem napięcia między potrzebą przejrzystości a koniecznością zachowania tajemnicy operacyjnej.

Izrael znalazł się w punkcie, w którym spór o prawo i decyzyjność przestał być domeną instytucji. Stał się częścią codziennego doświadczenia społeczeństwa, które próbuje pogodzić zasadę kontroli z potrzebą działania.

Jutro ostatnia czesc