Fundatorzy  – rodzina Jankiela Pomeranca oraz Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich zapraszają na odsłonięcie upamiętnienia miejsca pochowania zamordowanych w 1943 roku więźniów niemieckiego obozu pracy w Adampolu, w którym pracowali żydowscy mieszkańcy okolicznych miejscowości.

Uroczystość wieńcząca prace porządkujące to miejsce wraz
z odsłonięciem postawionych tam pomników upamiętniających zamordowanych żydowskich więźniów odbędzie się w Adampolu 30 października 2024 roku o godz. 11,oo.

Zapraszają organizatorzy:

fundator – Michael Pomeranc syn ocalonego z tego obozu Jankiela Pomeranca – 

oraz Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich 

więcej inf.: Jarosław J. Szczepański; 601315612

Informacja prasowa 

30 października o godz. 11,00 w Adampolu w gminie Wyryki koło  Włodawy odbędzie się uroczyste odsłonięcie upamiętnienia zamordowanych w latach 1941-1943 ponad sześciuset żydowskich mężczyzn, kobiet i dzieci – więźniów niemieckiego obozu pracy. 

W czasie II Wojny Światowej na terenie osady Adampol funkcjonował  niemiecki obóz pracy dla żydowskich mieszkańców okolicznych miejscowości,  ale byli w nim więzieni również Żydzi z Kraju Warty. Więźniowie obozu  pracowali niewolniczo na roli. Liczbę ofiar szacuje się na około sześciuset,  jednak może być większa. Obóz zlikwidowano w 1943 roku, więźniów  zamordowano. Ciała ofiar grzebano w lesie w masowych i pojedynczych  grobach. Wiosną 1944 r. specjalny oddział pod nadzorem funkcjonariuszy SD  przybył do Adampola w celu zatarcia śladów zbrodni. Ciała wywlekano z  grobów i palono na specjalnie zbudowanym ruszcie. Prochy rozsypywano na  polach bądź wsypywano do dołów w lesie.  

Jankiel Pomeranc ocalały więzień z tego obozu zeznawał: „około 6  września 1943 r. doszło do obławy. Niemcy przybyli o 5 rano i otoczyli baraki  mieszkalne. Ci, którzy zostali uprzedzeni o akcji przez partyzantkę, zdołali uciec  wcześniej. Inni, jak Pomeranc, uciekli podczas akcji. Jednak 70-90 osób, w tym  kilku członków rodziny Pomeranca, zostało rozstrzelanych i pochowanych w masowym grobie.”  

Dziesięć lat temu dr Caroline Sturdy Colls, specjalistka w dziedzinie  bezinwazyjnej archeologii Holocaustu, przeprowadziła w Adampolu serię badań  terenowych. Wnioski zawarła w raporcie, który jest jednocześnie pierwszą próbą  monografii obozu w Adampolu. Na podstawie wyników jej badań wytyczono  obszary, w których znajdowały się szczątki zamordowanych Żydów.

Staraniem rodziny ocalałego Jankiela Pomeranca w ciągu ostatniego roku  miejsce zakopania szczątków ofiar obozu porośnięte osiemdziesięcioletnim  lasem zostało uporządkowane oraz oznaczone zgodnie z projektem  artystycznym grupy „SENNA Kolektyw”. Centralną częścią upamiętnienia jest  pomnik z imionami i nazwiskami siedemdziesięciu trzech spośród ponad  sześciuset Żydów zamordowanych przez Niemców w Adampolu. Tym samym  osiemdziesiąt lat po Zagładzie przywracamy części zamordowanym tożsamość. Ważne jest bowiem to, by wiedzieć nie tylko to, ilu ludzi zamordowano, ale także  by pamięć o nich, o ich imionach i nazwiskach nie zanikała, by te imiona i  nazwiska żydowskich mieszkańców okolicznych wsi i miasteczek pamiętano.  

W 2021 r. staraniem włodawskiego koła Światowego Związku Żołnierzy  Armii Krajowej, Wójta Gminy Wyryki oraz Szkoły Podstawowej w Wyrykach, przy  współpracy z Komisja Rabiniczną ds. Cmentarzy został odsłonięty pomnik  upamiętniający dziewięciu żołnierzy Armii Krajowej poległych w 1944 r. w bitwie  pod Wyrykami oraz setki żydowskich ofiar niemieckiego obozu pracy w Adampolu. Pomnik stanął w miejscu, w którym wiosną 1944 r. w ramach  Aktion 1005, Niemcy spalili nieznaną ilość ciał ofiar obozu pracy oraz szczątki  poległych żołnierzy AK. 

Rok temu Instytut Pamięci Narodowej w porozumieniu z Komisją  Rabiniczną ds. Cmentarzy przy wejściu na teren zakopywania ciał i prochów  pomordowanych Żydów ustawił tablicę informującą o historii tego miejsca. Nie  dojdziemy do tego, czy speckomando niemieckiej policji w 1944 roku spaliło  wszystkie ciała zamordowanych wcześniej więźniów. Dlatego upamiętnienie  miejsca, w którym byli oni pochowani jest niezwykle ważne tak dla Ich rodzin, jak i okolicznych mieszkańców. 

Dziś posadowiony rok temu kamień węgielny informujący o pracach przy  upamiętnieniu, został zastąpiony pomnikiem. (opr. JJS)

miejsce upamiętnienia lato 2023 to samo miejsce kamień węgielny jesień 2023  

  zachowany drut kolczasty z obozu pracy 

Warszawa, 11 września 2024 rok 

Więcej informacji:  

1. https://zapomniane.org/miejsce/adampol/ 

2. Report on non-invasive studies of the former labor camp in Adampol,  dr. Caroline Sturdy Colls, 2015.  3. Jarosław J. Szczepański; tel. 601315612; sekretariat@jjs.com.pl