Nowym Jorku jechałem uberem, taksówkarz zapytał mnie, skąd pochodzę. Kiedy powiedziałem, że jestem Izraelczykiem, odpowiedział: „Pięknie. Wy dobrze się znacie na zabijaniu ludzi”.

Słynny izraelski pisarz przyznaje: „Jesteśmy wykończeni. Jak aktorzy w nużącym serialu, który od lat nie daje nam chwili wytchnienia”.

Chronienie się przed irańskimi rakietami na schodach w piwnicy budynku, w którym mieszka w Tel Awiwie  – jeszcze niedawno byłoby to nie do pomyślenia dla izraelskiego pisarza Etgara Kereta. Jednak autor „Kolonii Knellera” jest specjalistą od surrealistycznych historii. Absurdalnych, ironicznych, szalonych – jak ostatnich kilkanaście dni. „Tkwimy po uszy w przedziwnym spektaklu”, mówi Keret, gdy przy stoliku w kawiarni obserwuje miasto budzące się po dwunastu dniach strachu i powracające do życia, jakby nic się nie stało. Tel Awiw to osobna wyspa pośrodku zajętego kolejnymi wojnami Izraela: surfing, aperol spritz, dym papierosów, muzyka, kolory. To miasto, które wydaje się zupełnie obok osadników i ich mesjanistycznych idei, daleko od przemocy na Zachodnim Brzegu, od masakr w Gazie. Ale to iluzja.

Nie pierwszy raz zadaję panu to pytanie: jaka jest kondycja Izraela dzisiaj?

– Jeśli miałbym ująć to w dwóch słowach, to powiedziałbym: jesteśmy wyczerpani. Pani myśli pewnie o wojnie z Iranem, ale koszmar, w którym żyjemy jest o wiele dłuższy niż ten najnowszy kryzys, zaczął się zresztą długo przed atakiem Hamasu 7 października 2023 r.

Nie pierwszy raz zadaję panu to pytanie: jaka jest kondycja Izraela dzisiaj?

– Jeśli miałbym ująć to w dwóch słowach, to powiedziałbym: jesteśmy wyczerpani. Pani myśli pewnie o wojnie z Iranem, ale koszmar, w którym żyjemy jest o wiele dłuższy niż ten najnowszy kryzys, zaczął się zresztą długo przed atakiem Hamasu 7 października 2023 r.

Po długiej pandemii nagle znaleźliśmy się na ulicach, bici przez policję, bo protestowaliśmy przeciw rządowi, który chciał zagarnąć całą władzę.

Potem 7 października, po którym mnożyły się kolejne zwroty tragicznej akcji: najpierw atak na Strefę Gazy, potem musieliśmy „koniecznie” zdobyć Rafah, potem wszystko zależało od zajęcia korytarza Filadelfia, a potem korytarza Netzarim. Codziennie budziliśmy się i zadawaliśmy sobie pytanie: a teraz co jeszcze strasznego się stanie? W ostatnich tygodniach do fabuły dołączyły nowe wątki: zabici irańskimi rakietami i tysiące ludzi, którzy zostali bez dachu nad głową.

Ale kluczowe pytanie się nie zmienia: kiedy skończy się ten ponury film?

No właśnie: kiedy? Izrael jest w stanie wojny od 20 miesięcy, ale na ulicach przeciwko wojnie protestuje niewielu.

– Przeciwko której wojnie? Iran nie ma nic wspólnego z konfliktem z Palestyńczykami, to dwie bardzo różne sprawy. Od dwóch dekad za każdą izraelską ofiarą terroryzmu stał Iran: to on poruszał Hezbollahem i Hamasem. Mówimy o kraju, który nigdy nie krył, że chce nas zniszczyć i konstruuje bombę atomową. To prawdziwe zagrożenia dla egzystencji Izraela, wiedzą o tym wszyscy: tutaj nikt nie protestuje przeciw wojnie z Iranem. Zdajemy sobie dobrze sprawę, że Benjamin Netanjahu wykorzystał okazję, by uderzyć w Iran po złamaniu Hezbollahu: to całkiem inna historia niż wojna w Strefie Gazy.

Czy dobrze rozumiem, że mówi pan coś pozytywnego na temat premiera Netanjahu? Byłoby to pierwszy raz od lat…

– Zgadzam się z atakiem na irański program nuklearny, lecz nie z resztą: ataki na Teheran, w tym na symbole reżimu kosztowały życie wielu cywilów i nie były konieczne. Ale cofnęliśmy program nuklearny Iranu i mogę tylko mieć nadzieję, że i w kwestii Strefy Gazy przyniesie to teraz pozytywne skutki. Iran i Izrael zachowywały się jak dwójka krnąbrnych chłopców, których powstrzymało dopiero, gdy wkroczył dorosły i na nich wrzasnął. Miejmy nadzieję, że podobna taktyka przyniesie rozwiązanie także w Strefie Gazy.

Ma pan na myśli Donalda Trumpa? Ale jak by to miało wyglądać? Punkty, o które rozbiły się negocjacje, od miesięcy są te same: broń Hamasu, zakładnicy, nowe władze Autonomii Palestyńskiej.

– Wyłącznie powody politycznie stoją na przeszkodzie w zakończeniu tej wojny: skrajnie prawicowi przedstawiciele mesjanistycznych kolonistów w rządzie nie chcą zakończenia wojny teraz, bo chcą zasiedlać Gazę i wyrzucić z niej Palestyńczyków.

Ale dzisiaj Netanjahu jest silniejszy niż jeszcze przed miesiącem, może zawrzeć porozumienie, wyrzucić ekstremistów z rządu i przeprowadzić przedterminowe wybory. Mam nadzieję, że tak właśnie zrobi.

Problem Netanjahu nigdy nie dotyczył tylko jego samego, ale współpracowników i sojuszników, którymi się otaczał. To on zdecydował o wpuszczeniu do rządu skrajnej prawicy, która doprowadziła nas do punktu, w którym jesteśmy dzisiaj, ale teraz możliwe jest przecięcie tego węzła gordyjskiego.

Pańskim zdaniem jakie rozwiązanie dla Strefy Gazy byłoby słuszne?

– Odpowiedź nie leży w moich kompetencjach. Ale mogę powtórzyć pytanie, które zadają sobie miliony Izraelczyków i które po śmierci siedmiu kolejnych żołnierzy we wtorek stało się jeszcze pilniejsze. Co my robimy w Gazie? Najwyższy czas, by szukając odpowiedzi, spróbować wreszcie wysilić nieco mózgi.

 Może jest już na to późno. Dopiero co wrócił pan z Nowego Jorku, zapewne na własne oczy przekonał się pan, że duża część świata dzisiaj już nie rozumie Izraela i jego obywateli.

– Opowiem pani pewną historię. W Nowym Jorku jechałem uberem, taksówkarz zapytał mnie, skąd pochodzę. Kiedy powiedziałem, że jestem Izraelczykiem, odpowiedział: „Pięknie. Wy dobrze się znacie na zabijaniu ludzi”.

Jak organizujesz przyjęcie i chcesz kogoś, kto będzie śpiewał, zapraszasz Irlandczyka. Jak chcesz, żeby ktoś przygotował posiłek z makaronu, wołasz Włocha. A jak potrzebujesz kogoś od zabijania ludzi… wołasz nas.

Ale wie pani, co teraz sądzę? Że skoro nie jesteśmy w stanie ze sobą rozmawiać, może do zaprowadzenia pokoju na Bliskim Wschodzie faktycznie potrzeba kogoś, komu brakuje empatii, zasad moralnych, ideologii: kogoś, kto podniesie głos na dwie ścierające się strony i potraktuje je jak kapryśne dzieci w przedszkolu: „Ma być tak i tak, koniec fochów”.

Nie muszę nic dodawać, prawda?

Atak na Iran był konieczny, teraz Netanjahu ma okazję, by wyrzucić skrajną prawicę